Een slok koud water, een hap ijs of een koude windvlaag, en ineens schiet er een scherpe prik door uw tand. Na een paar seconden is hij weer weg. Dan heeft u waarschijnlijk gevoelige tanden. Meestal ligt er tandbeen bloot, bijvoorbeeld door terugtrekkend tandvlees of doordat zuren het glazuur hebben aangetast. Een tandpasta voor gevoelige tanden helpt dan vaak binnen een paar weken. Niet elke prik is onschuldig. Bij een gaatje, een lekkende vulling of een ontstoken zenuw doet tandpasta niets, en dan wordt het zonder behandeling eerder erger dan beter. Hoe u dat verschil herkent en wanneer u beter even langskomt, leest u hieronder.

Zo herkent u gevoelige tanden

Gevoelige tanden geven een korte, scherpe pijn bij een prikkel, die binnen een paar seconden weer wegtrekt. Koud en warm zijn de bekendste prikkels: ijs, hete koffie of water uit de koelkast. Bij veel mensen geeft iets zoets of zuurs dezelfde prik, zoals een snoepje, een sinaasappel of een glas wijn. Ademt u in de winter door de mond in, dan voelt u het soms bij een hele rij tanden tegelijk. En soms is een tandenborstel langs de tandvleesrand al genoeg.

Meestal zit de pijn waar tand en tandvlees elkaar raken, vaak bij meer tanden aan dezelfde kant. Kwam de gevoeligheid door een bleekbehandeling of een periode met veel zure drankjes, dan kan ze vanzelf minder worden. Blijft de oorzaak bestaan, dan blijft de gevoeligheid meestal ook.

Pijn die blijft hangen wijst op iets anders

Gewone gevoeligheid stopt zodra de prikkel weg is. Let op als het anders verloopt:

De pijn blijft hangen. Duurt de pijn nog door als u de koude hap al heeft doorgeslikt, dan kan de zenuw in de tand geïrriteerd of ontstoken zijn. Dat heet pulpitis.
De pijn zeurt of klopt. Pijn die zonder duidelijke aanleiding opkomt of u ’s nachts wakker houdt, past niet bij gevoelige tanden.
Eén tand reageert opeens veel sterker. Er kan dan een gaatje, een barstje of een lekkende vulling zijn.
Bijten doet pijn. Pijn bij het dichtbijten wijst eerder op een barst of een probleem met een vulling dan op blootliggend tandbeen.

Herkent u een van deze signalen, probeer dan niet eerst weken tandpasta, maar laat de tand onderzoeken.

Waardoor tanden en tandhalzen gevoelig worden

Onder het glazuur van een tand ligt tandbeen (dentine), met daarin veel kleine kanaaltjes die naar de zenuw lopen. Zolang glazuur of tandvlees het tandbeen afdekt, merkt u daar niets van. Ligt het tandbeen bloot, dan bereiken kou, warmte en zuur via die kanaaltjes de zenuw. Dat gebeurt meestal door een van deze oorzaken:

Zuren uit eten en drinken. Frisdrank, vruchtensap, citrusfruit, wijn en sportdrank maken het glazuur zacht en lossen het langzaam op. Dat heet tanderosie, en maagzuur bij reflux heeft hetzelfde effect.
Te hard poetsen. Een harde borstel, veel druk en tandpasta met veel schuurmiddel slijten glazuur en tandvlees weg, vooral langs de tandvleesrand.
Knarsen of klemmen. Door de druk kan het glazuur langs de tandhals afbrokkelen. Veel mensen knarsen ’s nachts zonder het zelf te merken.
Een gaatje, barstje of lekkende vulling. Hier ligt het tandbeen bloot door schade aan de tand zelf, en die schade wordt zonder behandeling groter.
Tandvleesontsteking. Ontstoken tandvlees trekt zich terug. Blijft de ontsteking, dan kan die uitgroeien tot parodontitis, waarbij ook het bot rond de tand verdwijnt.
Een recente behandeling. Na bleken, het verwijderen van tandsteen of een nieuwe vulling zijn tanden vaak een tijdje gevoelig. Die gevoeligheid hoort weg te trekken. Gebeurt dat niet, neem dan contact op.

Gevoelige tandhalzen door terugtrekkend tandvlees

Gevoelige tandhalzen ontstaan doordat het tandvlees terugtrekt. Op de wortel zit geen glazuur, dus zodra het tandvlees terugwijkt, ligt het tandbeen bloot. Tandvlees trekt terug door te krachtig poetsen, een harde tandenborstel, parodontitis of het ouder worden. U ziet het soms aan tanden die langer lijken, of aan een randje of kuiltje vlak boven het tandvlees.

Teruggetrokken tandvlees groeit niet vanzelf terug. Een mondhygiënist kan wel helpen voorkomen dat het verder terugtrekt, door de ontsteking te behandelen en uw poetstechniek aan te passen.

Ineens gevoelige tanden: vaak een recente aanleiding

Plotselinge gevoeligheid heeft vaak een aanleiding uit de afgelopen weken. Een periode met dagelijks sportdrank, citroenwater of sap bij het ontbijt kan het glazuur snel verzwakken. Met een nieuwe, hardere borstel of een elektrische borstel zet u soms meer druk zonder dat u het merkt. Stress speelt ook mee: bij spanning gaan veel mensen klemmen of knarsen. Witmakende tandpasta schuurt vaak meer dan gewone tandpasta, dus laat die staan zolang u klachten heeft. En bloedt uw tandvlees bij het poetsen, dan is dat vaak het eerste teken van een beginnende tandvleesontsteking.

Zelf aan de slag: tandpasta, poetsen en zuur

Gaat het om gewone gevoeligheid, dan kunt u de klachten thuis vaak goed verminderen. Welk middel het beste werkt, hangt af van de oorzaak. Bij blootliggend tandbeen helpen deze stappen:

Gebruik één tandpasta voor gevoelige tanden en houd vol. Zo’n tandpasta dicht de kanaaltjes in het tandbeen af of dempt de prikkel naar de zenuw. Poets er twee keer per dag mee en geef hem minstens een paar weken. Merkt u daarna niets, probeer dan een ander merk, want het effect verschilt per persoon.
Laat de tandpasta ’s avonds zitten. Wrijf na het avondpoetsen een klein beetje tandpasta op de gevoelige plek en spoel niet na. Zo werkt de tandpasta de hele nacht in.
Poets zacht, maar blijf poetsen. Gebruik een zachte tandenborstel met weinig druk en poets twee keer per dag twee minuten met fluoridetandpasta. Hard schrobben maakt tanden niet schoner, u slijt er alleen meer glazuur en tandvlees mee weg. Een elektrische tandenborstel met druksensor waarschuwt als u te hard drukt. Sla de gevoelige plek niet over: tandplak die daar blijft liggen, maakt het tandvlees juist ontstoken.
Houd een uur tussen iets zuurs en poetsen. Zuur maakt glazuur en tandbeen tijdelijk zacht, en dan poetst u die zachte laag gemakkelijk weg. Drink zure dranken liever bij de maaltijd en spoel daarna met water.
Beperk het aantal eet- en drinkmomenten. Het Ivoren Kruis adviseert maximaal zeven per dag: drie maaltijden en hooguit vier keer iets tussendoor.

Een afspraak bij Amstel Dental: tandarts of mondhygiënist

Thuis aanpakken heeft alleen zin als de klachten daardoor afnemen. Maak een afspraak als:

de gevoeligheid na een paar weken tandpasta voor gevoelige tanden niet minder is;
het erger wordt, met meer tanden die reageren of heftigere pijn;
de pijn blijft hangen, zeurt of klopt, bijten pijn doet, of één tand opeens veel sterker reageert dan de rest;
er een stukje van een tand of vulling is afgebroken;
uw tandvlees bloedt of zichtbaar terugtrekt.

Bij de tandarts zoeken wij uit waar de gevoeligheid vandaan komt. Een gaatje, barst of lekkende vulling herstellen we. Blootliggende tandhalzen dichten we af met een fluoridelak of een witte vulling, en knarst u, dan maken we een gebitsbeschermer op maat. Heeft u pijn, dan maken wij vandaag nog plaats voor u.

Bij de mondhygiënist kunt u terecht voor tandsteen, ontstoken tandvlees en een poetsinstructie die het tandvlees ontziet. Bij parodontitis kijkt onze parodontoloog mee, onder hetzelfde dak. Twijfelt u welke route past, dan helpt onze balie u kiezen.

Amstel Dental is 68 uur per week open, ook ’s avonds en in het weekend. Bel voor een afspraak in Amsterdam (Wibautstraat 172) naar 020 723 53 53, of in Bussum (Bensdorpplein 10) naar 035 206 55 25